Teksty

Szarża Konopki pod Albuherą

Szarża Jana Konopki pod Albuherą1

 

Kwestia sprzeczności w biografii generała Jana Konopki

 

Poszukiwania własnych przodków wywodzących się z okolic Słonima (obecnie Białoruś) stały się przyczynkiem do szerszych badań nad historią regionu i losów jego mieszkańców. Jedną z ważniejszych postaci związanych ze Słonimem jest generał Jan Konopka.2 Badacze zgłębiający jego biografię musieli zmierzyć się z szeregiem trudności związanych z ustaleniem daty narodzin oraz okoliczności, miejsca i daty śmierci generała.

Pierwszą publikacją, w której wskazano wprost datę śmierci Jana Konopki, jest Polski Słownik Biograficzny. Autor hasła poświęconego generałowi, prof. Jan Pachoński, znany historyk i napoleonista, uznał, że generał zmarł 1 stycznia 1815 roku w Warszawie.3 Dużo wcześniej pojawiła się jednak informacja, że Konopka żył jeszcze w 1815 i dowodził I brygadą ułanów.4 Za Pachońskim datę roczną i miejsce śmierci nieustraszonego dowódcy powtórzyło wielu autorów opracowań historycznych i encyklopedycznych.5 Ogrom danych zebranych przez Pachońskiego został ostatnio zweryfikowany archiwalnie przez Kamila Stepana i Adama Rolińskiego, którzy przygotowali do druku jego Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807.6 Dokonana przez nich kwerenda archiwalno-prasowa doprowadziła do odnalezienia wspomnienia pośmiertnego o Janie Konopce w „Gazecie Warszawskiej” z dnia 11 kwietnia 1815 roku, w którym podano zupełnie odmienne informacje o jego śmierci. W tym miejscu warto przytoczyć w całości treść owego wspomnienia:

„Z Wilna 20 Marca V.S. […] W prywatnym liście otrzymaliśmy wiadomość o śmierci JW. Jana Konopki, Jenerała brygady woysk Polskich. Urodził się roku 1775, w Powiecie Słonimskim z Franciszka i Anny Konopków, mierney maiętności rodziców. Zaraz po wyjściu ze szkół, poświęcił się stanowi żołnierskiemu. W legiiach Polskich, przechodząc niższe stopnie, na wszystkich znaydował się kampaniiach we Włoszech. Pisma publiczne, iuż w stopniu Majora, Pułkownika, nakoniec Jenerała brygady, uwielbiały wielką odwagę iego i waleczność, w Hiszpanii, w pamiętnych szturmach Saragossy, Walencyi, Saguntu i wielu innych mieyscach, gdzie do naytrudnieyszych użyty przeznaczeń, z nową zawsze chwałą ie uskutecznił. W oyczystej ziemi, nie tak, iak w obcych sczęśliwy kraiach, dostał się w niewolę, z którey osłabiony na zdrowiu powróciwszy, zakończył życie mając lat 39, w rodzinney małey wiosce Dubrowka zwaney, nad Niemnem, w Powiecie Słonimskim, parafii Zdzięcielskiey położoney, w domu i na ręku oyca, żony, rodzeństwa, przyjaciół, dnia 20 Grudnia v. s. roku przeszłego, JW. Jenerał Major Kabłuków7, w parafii Zdzięcielskiej na kwaterach z pułkiem Twerskim dragonów stoiący, oddał honory woyskowe stopniowi zmarłego w czasie pogrzebu, który się odprawił dnia 24 Grudnia, w kościele parafiialnym Zdzięcielskim. W JX. Godlewski, Dziekan Słonimski, Kanonik Brzeski, w pięknem kazaniu wyliczył cnoty i zasługi zmarłego.”8

 

Wszystko wskazuje na to, że w Warszawie nie zdawano sobie sprawy ze śmierci generała Konopki i najprawdopodobniej rozkazem dziennym z 1 stycznia 1815 roku wezwano go, jak wielu innych, do stawienia się w departamencie warszawskim, z kolei rozkazem dziennym z 20 stycznia 1815 roku powierzono mu dowództwo I brygady ułanów Królestwa Polskiego.9 Zapewne stąd wzięły się przypuszczenia prof. Pachońskiego i innych, uznające styczeń 1815 roku za właściwą datę śmierci generała.

Nie wszyscy uwzględnili w swych pracach informacje zamieszczone w „Gazecie Warszawskiej”.10 Pojawiły się również opracowania z wyraźną pomyłką11 lub uznające rzecz za nierozstrzygniętą.12 Należy nadmienić, że nota pośmiertna w prasie warszawskiej była jedynie przedrukiem z wcześniejszej publikacji w „Kurierze Litewskim” z dnia 20 marca 1815 roku.13

 

Kluczowym i rozstrzygającym problem daty i miejsca śmierci generała Jana Konopki będzie jednak wpis w księdze zgonów parafii zdzięcielskiej, w którym znalazły się następujące informacje:

„JW. Jan Konopka Generał Brygadyi Woysk Polskich, Komandor Krzyża Legi honorowey, Kawaler Krzyża Polskiego mający 39 lat; we Dworze Dubrowskim umarł 20 grudnia 1814 roku; Pogrzebiony w Kościele Parafialnym Zdzięcielskim 29 grudnia 1814 roku”.14

W poszukiwaniach genealogicznych zazwyczaj tak jest, że udzielone odpowiedzi rodzą kolejne pytania. Nie inaczej sprawa wygląda w przypadku wpisu dotyczącego śmierci generała.
Z „prywatnej korespondencji” wiemy, że pogrzeb odbył się 24 grudnia, natomiast we wpisie w księdze zgonów znajdujemy datę 29 grudnia. Sprzeczność możemy wyjaśnić błędem powstałym przy tworzeniu wtóropisu dla kurii biskupiej. Zapewne przez nieuwagę i pośpiech dziewiątka została przepisana z wieku zmarłego.

Kolejne pytanie rodzi informacja o pochowaniu Jana Konopki „w Kościele”. Wszystkie wpisy dotyczące pochówków w Zdzięciole w 1814 roku zawierają informację „Pogrzebiona/y na Mogiłkach Parafialnych Zdzięcielskich”. Najprawdopodobniej więc, dla wyróżnienia tak znaczącej osobistości, pochowano generała wewnątrz Kościoła katolickiego pw. Wniebowzięcia NMP w Zdzięciole.15

Dzięki tym danym, możemy odnieść się do następnej kontrowersji, mianowicie kwestii daty narodzin Jana Konopki. W literaturze znajdujemy dwie daty roczne tego wydarzenia: 1775 i 1777.16 Wspomnienia pośmiertne sporządzone na bazie „prywatnej korespondencji” oraz wpis w księdze zgonów odnotowują, że w chwili śmierci generał miał 39 lat, co daje nam rok 1775 jako datę jego narodzin. Zdarza się jednak dość często, że osoba zgłaszająca zgon księdzu (w tym przypadku być może również autor listu, którego treść przytacza redakcja Kuriera Wileńskiego) nieświadomie podała błędne informacje odnośnie do wieku zmarłego. Księgi zgonów są pod tym względem o wiele mniej wiarygodnym źródłem od ksiąg urodzeń czy ślubów, ponieważ zgłaszającymi były często osoby spoza rodziny. Taki przebieg zdarzeń mogłaby potwierdzać informacja o narodzinach Jana Konopki 27 grudnia 1777 roku, którą w 1807 roku zamieścił pod ryciną przedstawiającą generała F. Ternisien d'Haudricourt.17 Być może dysponował oryginalnym dokumentem, w którym widniała taka data. Bardziej prawdopodobne wydaje się jednak, że błędnie ją odczytał, a słynny dowódca lansjerów faktycznie urodził się w 1775 roku. Gdyby przyjąć alternatywną datę wówczas trzeba by uznać, że w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku uczestniczył niespełna 15-letni chłopiec.18 Istnieje również możliwość, że Konopka sam podawał błędną datę urodzin19, ale tego już nie rozstrzygniemy bez dodatkowych źródeł.

Pozostało jeszcze określenie przyczyny i okoliczności śmierci generała Konopki. Jan Pachoński, a za nim inni autorzy, twierdzą, że Konopka internowany w Chersoniu długo chorował, a po powrocie z niewoli niedomagał moralnie i fizycznie, co też było przyczyną jego zgonu.20

Cennych informacji dotyczących ostatnich dni życia i śmierci Jana Konopki dostarcza Józef Frank, znany i ceniony lekarz, który w swych wspomnieniach z 1814 roku relacjonuje:

„D. 25 listopada zostałem wezwany do Dobrowny, odległej od Wilna o ośmnaście mil i położonej na lewym brzegu Niemna, przez który przeprawiłem się na łodzi, chociaż rzeka już była pokryta krą. Zabawiłem w Dobrownie do d. 27-go listopada. Chory generał Konopka, brat pani Tatiszczewowej był znany z tego, że służył Napoleonowi w Hiszpanji i że w r. 1812-ym był wzięty do niewoli w Słonimie, gdzie dowodził pułkiem, utworzonym z elity młodzieży litewskiej. Cierpiał on na krwioplucie, które w kilka miesięcy potem sprowadziło go do grobu, a jak wykazała sekcja trupa pochodziło z owrzodzenia tętnicy płucnej.”21

Dodatkowych danych dostarcza jeden z listów Ignacego Domeyki do Władysława Laskowicza napisany w listopadzie 1886 roku z Żybortowszczyzny [Zyburtowszczyzna] k. Zdzięcioła:

„W tych [dniach] byłem z córką moją i ze Strawińskimi w Dubrówce u pani Edmundowej Korsakowej, która kazała mi pokłonić się tobie. Zacna ta pani, rządna, żyje samotnie, ma piękną nad samym Niemnem rezydencję, domek niewielki, ale schludny, pięknie urządzony, wesoły; wiele w nim dobrych książek, dzienników, przeglądów dobrych malowideł i piękny zegar roboty krajowego zegarmistrza z Mołczadzi. Na dziedzińcu stary dąb, z którego legionista stary, generał Konopka, spadł i zabił się; w ogrodzie trzy ogromne topole z jednego pnia wyrastające.”22

Przyczyną zgonu były więc najprawdopodobniej powikłania po upadku z drzewa. Tzw. tępe urazy klatki piersiowej występują typowo w upadkach z wysokości. Najczęściej spotykanym obrażeniem podczas urazu klatki piersiowej jest stłuczenie płuc, czyli bezpośrednie uszkodzenie pęcherzyków i naczyń włosowatych. Wyzwala to miejscową i uogólnioną reakcję zapalną. Powikłaniem stłuczenia płuc może być zespół ostrych zaburzeń oddechowych, zapalenie płuc, lub powstanie krwiaka, a dodatkowymi objawami mogą być: duszność, sinica i krwioplucie.23

Prawdopodobnie informację o wypadku ukryto zarówno przed lekarzem, jak i przed opinią publiczną. Rodzina zapewne nie chciała, by wieść o takiej przyczynie śmierci zaciążyła na wizerunku bohatera spod Tudeli, Frydlandu i Albuhery.

Nie znamy powodu, dla którego Jan Konopka wdrapał się na wielki dąb rosnący przed dworem. Być może był to rodzaj popisu, lekkomyślność i brawura, które to zarzucano często sławnemu dowódcy „los infernos picadores”.24 W starciach bitewnych nazywano je jednak bohaterstwem, odwagą, czy kawalerską fantazją.25 Istnieje również możliwość, że ukrył jakieś cenne przedmioty w dziupli, podobnie jak francuski oficer Kamil de Berier w powieści Kornela Makuszyńskiego Szatan z siódmej klasy.

 

Mariusz Michalak

 

1J. Konopka (baron), Generał Jan Konopka, [w:] „Czas” nr 89, 1927, s. 2: „Dnia 15 maja 1811 r., lansjerzy Konopki przeprawiają się wpław przez rzekę Albuhera i zmuszają do ucieczki dragonów angielskich. Nazajutrz pod Albuhera koło Badajoz toczy się mordercza, rozstrzygająca bitwa. Marszałek Soult walczy z lordem Beresford i z Hiszpanami. Sławni lansjerzy Konopki dokazują cudów waleczności. Rozbijają szalonemi szarżami trzy pułki angielskie, które otaczały lewe skrzydło Francuzów, biorą do 1000 jeńców, zdobywają 5 armat i 5 chorągwi. Rycina w dziele „Fastes de la nation Francaise” wyd. w Paryżu w początkach XIX wieku, przedstawia epizod z tej bitwy, kiedy pułkownik Konopka widząc, że piechota francuska miesza się pod morderczym ogniem, porywa jedną z zdobytych chorągwi, przypada na białym koniu przed słabnące szeregi i podniesionych na duchu jego widokiem, prowadzi w ogień.

Ale przewaga nieprzyjaciół jest tak wielka, że Francuzi nie mając już rezerw, znajdują się w krytycznem położeniu i nie są w stanie odeprzeć kontrataków nieprzyjacielskich. Marszałek Soult, widząc grożące niebezpieczeństwo, zwraca się zrozpaczony do Konopki i woła: „Pułkowniku, ratuj honor Francji!”

I ruszyli z kopyta ci niezwyciężeni lansjerzy 16 oficerów spadło zabitych lub rannych z koni, pułk poniósł dotkliwe straty, ale waleczność polskiego żołnierza uratowała honor Francji. Za ten czyn pułk otrzymał 11 krzyżów Legji honorowej, a pułkownik Konopka zaawansował na generała brygady.” Nie dziwi więc, że w Hiszpanii nazwywano lansjerów Konopki „los infernos picadores” - patrz: J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali Kamil Stepan i Adam Roliński, Kraków 2003.

2Jan Konopka h. Nowina, urodzony w Skołdyczach koło Słonima, syn Franciszka, majora wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego i Anny de Condé. Od roku 1792 podporucznik w 2 Ukraińskiej Brygadzie Kawalerii Narodowej. Uczestnik wojny polsko-rosyjskiej, odznaczył się w bitwach pod Boruszkowcami i Zieleńcami. Uczestnik insurekcji kościuszkowskiej. Wysłany na Litwę celem pobudzenia powstania, za walki wokół Słonima awansował do stopnia porucznika. Tadeusz Kościuszko przyznał mu obrączkę „Ojczyzna swemu obrońcy”. Został ranny w bitwie pod Maciejowicami. Po powstaniu emigrował do Francji i wstąpił na ochotnika do huzarów francuskich, otrzymując stopień podporucznika. Przeniesiony do legionu lombardzkiego z awansem na porucznika, Konopka, na czele kompanii złożonej z samych Polaków, walczył w 1797 roku w bitwie pod Faenza, po której awansował na kapitana. W tym samym roku uzyskał zgodę na przejście z całą kompanią do tworzących się we Włoszech z inicjatywy generała Jana Henryka Dąbrowskiego Legionów Polskich. Został kapitanem I batalionu grenadierów. Brał udział m.in. w zdobyciu Frosinone i Traetty, zasłużył się udostępnieniem armii tzw. wyjść apenińskich, walczył pod S. Maria di Fallari i nad Trebbią, uzyskał zaszczytne wzmianki w raportach spod Novi, Bosco i Rossiglione oraz uznanie za sforsowanie rzeki Mincio. W czasie okupacji Apulii w 1805 roku został podany do Legii Honorowej. W tym samym roku walczył pod Castel Franco. Konopka należał do grupy pierwszych oficerów organizujących wojsko polskie w wyzwolonym zaborze pruskim. W 1807 roku uzyskał stopień majora 5 pułku strzelców konnych. Za szarżę pod Friedlandem cesarz Napoleon Bonaparte przyznał mu Legię Honorową. W stopniu pułkownika jazdy Legii Polsko-Włoskiej został przeniesiony na służbę westfalską, a następnie, po otrzymaniu oficerskiej Legii Honorowej, do Hiszpanii. Tam też, w latach 1808-1811 walczył m.in. pod Tudelą, gdzie za odwążną szarżę uzyskał komandorię Legii Honorowej, pod Mallen, Alagon, Epilą, Saragossą, Burviedro, Yevenes, Ciudad-Real i Rio Almanzor. Sławę zyskał w 1811 roku pod Albuherą, gdzie lansjerzy Konopki rozbili szarżami dragonów londyńskich i trzy brytyjskie pułki. Przyniosło mu to awans na generała brygady oraz odznaczenie Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari. W kampanii napoleońskiej w roku 1812 został dowódcą 3 pułku lekkokonnych gwardii litewskiej. Zaskoczony i raniony pod Słonimem dostał się do niewoli. Internowany w Chersoniu. Wspomnienia, w których znajdujemy wzmianki o Janie Konopce: J. U. Niemcewicz, Pamiętniki czasów moich: dzieło pośmiertne, opr. K. Niemcewicz, Paryż 1848; J. Korczak-Gorayski, Wspomnienia moje wojskowe z kampanji 1812-1813, drukowane w dodatku do Czasu z czerwca 1859, J. Załuski, Wspomnienia o pułku lekkokonnym polskim gwardyi Napoleona I, przez cały czas od zawiązania pułku w r. 1807, aż do końca w roku 1814, Kraków1861; J.I. Kraszewski, Pamiętniki wojenne: 1792-1812, Drezno 1871; K. Tański, Piętnaście lat w legionach. Pamiętnik jenerała b. wojsk polskich, Warszawa 1905; S. Kirkor, Legia Nadwiślańska 18081814, Londyn 1981; J. Konopka (baron), Generał Jan Konopka, [w:] „Czas” nr 89, 1927, s. 2. Najważniejsze opracowanie biograficzne dotyczące generała: J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali K. Stepan i A. Roliński, Kraków 2003, s. 138-140.

3J. Pachoński, Konopka Jan h. Nowina, [w:] PSB, t. XIII, Wrocław 1967-1968, s. 567; informacja powtórzona w późniejszych publikacjach Pachońskiego, m.in.: J. Pachoński, Legiony Polskie, 1794-1807. Prawda i legenda, Warszawa 1969, s. 497; J. Pachoński, Legiony Polskie. Prawda i legenda 1794-1807: Znad Renu na San Domingo 1799-1802 , Warszawa 1971, s.712; J. Pachoński, Korpus oficerski Legionów Polskich 1796-1807, T. 1: Oficerowie Legionów Polskich 1796-1807, Kraków 1999, s. 198.

4T. Korzon, B. Gembarzewski, Dzieje wojen i wojskowości w Polsce. T. 3 Dokończenie epoki przedrozbiorowej. Epoka porozbiorowa, Lwów, Kraków, Warszawa 1923, s. 379.

5I. Domeyko, Listy do Władysława Laskowicza, opr. E.H. Nieciowa E.H., Warszawa 1976, s. 726; red. G. Labuda, L. Bazylow, Historia dyplomacji polskiej: T. 3, 1795-1918, Warszawa 1982, s. 969; Encyklopedia popularna PWN, Warszawa 1882, s. 361; J. Tupalski, Generał Dezydery Chłapowski, 1788-1879, Warszawa 1883, s. 384; M. Tarczyński, Generalicja powstania listopadowego, Warszawa 1988, s. 26; H.P. Kosk, L. Kosk, Generalicja polska: popularny słownik biograficzny, Tom I: A-Ł, Pruszków, 1998, s. 238; B. Petrozolin-Skowrońska, A. Dyczkowski, Nowy leksykon PWN, Warszawa 1998, s. 831; Bielecki R., Encyklopedia wojen napoleońskich, Warszawa 2001, s.323; L. Scher-Zembitska, L'Aigle et le Phénix. Un siècle de relations franco-polonaise, 1732-1832, Paris 2001, s. 283; i.in. ;pojawiło się również przypuszczenie, że Jan Konopka zmarł „po 20 I 1815 […] tymczasem dostępne mi źródła podają 1 I 1815 jako datę śmierci (być może zmarł 21 1 1815).” - M. Karpowicz, M. Filipiak, Elita jazdy polskiej, Warszawa 1995, s.178.

6J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali K. Stepan i A. Roliński, Kraków 2003, s. 140.

7Włodzimierz Kabłukow (1781-1848).

8„Gazeta Warszawska” Nr 29 ,1815, s. 515-516.

9Patrz. M. Tarczyński, Generalicja powstania listopadowego, Warszawa 1988, s. 26; Z. Gnat-Wieteska, Gwardie honorowe: gwardia królewsko-polska i oddziały przyboczne w latach 1806-1831, Warszawa 2002, s. 44, 48.

10M. Olczak, Kampania 1813, Śląsk i Łużyce, Warszawa 2004, s. 580; Z.A. Judycki, Pod obcymi sztandarami. Generałowie polskiego pochodzenia w siłach zbrojnych państw obcych, Warszawa 2016, s. 83 i 212; informacje uwzględnił w internetowym opracowaniu biograficznym na stronie www.napoleon.org.pl Miłosz Korczyk, który zmienił datę i miejsce śmierci Konopki z 1 stycznia 1815 w Warszawie na 20 grudnia 1814 r. w rodzinnej wsi Dubrowka nad Niemnem w pow. słonimskim.

11Hasło: Jan Konopka w Wikipedii w j. francuskim: „12 décembre 1814 à Varsovie”, podobnie w j.angielskim i rosyjskim.

12Hasła: Jan Konopka i Potyczka pod Yevenes w Wikipedii w j. polskim.

13„Kurier Litewski” Nr 23, 1815, s.320-321.

14Autor tekstu znalazł wpis w 2010 roku przeglądając mikrofilmy ksiąg parafialnych Zdzięcioła w Centrum Historii Rodzin w Warszawie.

15Najwyraźniej dekret z 11 czerwca 1804 roku kładący kres wykorzystywania świątyń na cmentarze, który obowiązywał całą podbitą przez Napoleona Europę, nie dotyczył terenów zaboru rosyjskiego.

16J. Pachoński, Konopka Jan h. Nowina, [w:] PSB, t. XIII, Wrocław 1967-1968, s. 567, J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali K. Stepan i A. Roliński, Kraków 2003, s. 138.

17F. Ternisien d'Haudricourt, Fastes de la nation française, Paris 1807; patrz również: L.G. Michaud, Biographie des hommes vivants ou Histoire par ordre alphabétique de la vie publique de tous les hommes qui se sont fait remarquer par leurs actions ou leurs écrits, T. 3 Fa-Ku, Paris 1817, s. 519; Biographie étrangère, ou Galerie universelle, historique, civile, militaire, politique et littéraire. Tome 1: A-M, Paris 1819, s. 355; J. Konopka (baron), Generał Jan Konopka, [w:] „Czas” Kraków 17 kwietnia 1927 nr 89, s. 2. Pozostali autorzy bazują na tych opracowaniach. Nie zdołałem ustalić skąd wzięła się data 25 XII 1775 w: R. Bielecki, Encyklopedia wojen napoleońskich, Warszawa 2001, s.323.

181789, 1791, 1792, 1794 – pobór od 18 roku życia. Wyjątkowo organizowano pobór od 15-16 roku życia, dlatego potrzebne są dalsze badania dotyczące wieku poborowych na przełomie XVIII i XIX w. i możliwości odznaczenia się Konopki w bitwach pod Boruszkowcami i Zieleńcami.

19Być może, w jakimś sobie tylko znanym celu, zaniżał swój wiek. Konopka podawał przecież błędną informację, jakoby był wychowankiem Szkoły Rycerskiej. Jak podaje Pachoński prostował ją już współcześnie jego szef Aleksander Rożniecki w 1804 roku; patrz: J. Pachoński, Konopka Jan h. Nowina, [w:] PSB, t. XIII, Wrocław 1967-1968, s. 565; J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali K. Stepan i A. Roliński, Kraków 2003, s. 140. Informację uznawał za prawdziwą G. Six, Dictionnaire biographique des généraux & amiraux français de la Révolution et de l'Empire (1792-1814), Tome 2 K-Z, Paris 1934, s.13-14.

20J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali Kamil Stepan i Adam Roliński, Kraków 2003; hasła: Potyczka pod Yevenes i Jan Konopka w Wikipedii.

21J. Frank, Pamiętniki d-ra Józefa Franka Profesora Uniwersytetu Wileńskiego, T. 3, z francuskiego przetłumaczył, wstępem i uwagami opatrzył d-r Władysław Zahorski, Wilno 1913, s. 88.

22I. Domeyko, Listy do Władysława Laskowicza, opracowała i wstępem poprzedziła E.H. Nieciowa, Warszawa 1976, s. 568.

23A. Michalska, Stłuczenie płuc i zespół ostrych zaburzeń oddechowych ARDS jako powikłania tępego urazu klatki piersiowej, Łódź 2009.

24J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali Kamil Stepan i Adam Roliński, Kraków 2003: „Czasowo pełnił funkcję komendanta placu Reggio; tu za samowolne poczynania gen. Dąbrowski zamknął go w areszcie”. Po bitwie pod Yevenes „obciążono jednak K. odpowiedzialnością za utratę sztandarów, które miast zostawić woził ze sobą (…) Musiał się z tego tłumaczyć w Paryżu.”; „Ale K., znany ze „zbytniej dumy i zarozumiałości”, zraził sobie gwardzistów”; „Nie zdając sobie sprawy z powagi sytuacji (odwrót Napoleona spod Moskwy), wiózł do swych dóbr żonę (a także żonę gen. Dąbrowskiego). Mimo ostrzeżeń zatrzymał się w Słonimie, licząc na dopływ ochotników z rodzinnych stron. Gdy 18 X przyszedł rozkaz gen. Bronikowskiego wymarszu na Nieśwież, wyprawił bal pożegnalny. Otoczony wówczas przez gen. E. Czaplica (Polaka w służbie ros.), zdążył odesłać damy do Wilna, ale sam w czasie walki odwrotowej w Zdzięciole (19 X) dostał się do niewoli z 12 oficerami i 235 gwardzistami.”; Patrz także: D. Nawrot, Litwa i Napoleon w 1812 roku, s. 626, 632.

25J. Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, do druku przygotowali Kamil Stepan i Adam Roliński, Kraków 2003: „pod Rossiglione w 150 legionistów przepędził 2000 Austriaków do Ovada”; „Gdy przy przejęciu jazdy leg. na żołd wł. oficerów poddano weryfikacji, ośmioosobowa komisja, złożona z wyższych oficerów pol. wydała o K. niezmiernie pochlebną opinię, podkreślając jego zdolności dowódcze, odwagę i sprawność jeździecką...”;„Energiczny, bardzo dzielny ale i popędliwy”; „Ogólnie sądzono, że przy dużym talencie taktycznym i osobistym męstwie, karierę zwichnął mu brak ostrożności i lekceważenie przeciwnika.” Jan Konopka (baron), Generał Jan Konopka [w:] Czas nr 89, 1927, s. 2: „W bitwie pod Friedlandem 7 czerwca 1807 r. Jan Konopka, naówczas major 5 pułku strzelców konnych zaatakował z swym pułkiem, stojącym pod Mothese Wiese, piechotę i jazdę rosyjską, która okrążyła prawe skrzydło korpusu marszałka Morthier i tym z niesłychaną brawurą wykonanym atakiem rozbił zupełnie nieprzyjaciela. Nazajutrz, ranny w bitwie major Konopka osobiście zdawał raport cesarzowi, od którego otrzymał krzyż Legji Honorowej.”; „Generał Konopka, ten nieustraszony dowódca, którego fantazja kawalerska, wzniecała zapał w boju i porywała szeregi do nieprawdopodobnych czynów, miał jak się zdaje w wysokim stopniu to, co Francuzi nazywają „les defauts de ses qualites”, a w usposobieniu pewne lekceważenie rutyny właściwe tak samo romantykom szabli, jak romantykom pióra czy pędzla.”; F. Masson: Cavaliers de Napoleon, Paris 1895: „cet admirable Konopka, le heros de Friedland, de Ciudad-Real, de Badajoz”.

Ta witryna internetowa korzysta z plików cookie. Pozostając na niej wyrażasz zgodę na korzystanie z cookie.
Przeglądarka internetowa umożliwia zablokowanie plików cookie.

Zamknij [X]